Let's Spill the tea on NEPaD

Episode 3 : नेपालको वैदेशिक रोजगारीको विरोधाभाष (Nepal's Migration Paradox)

Wed, 24 Jun 2026 16:00:00 +0545

नेपालको अर्थतन्त्र, नीति र विकासका बारेमा चर्चा गर्ने पोडकास्ट "Let’s Spill the Tea on NEPaD" को यस एपिसोडमा हामी नेपालको 'आप्रवासन र विकास' (Migration and Development) को जटिल सम्बन्धबारे गहिरो मन्थन गर्दैछौँ ।

आजको समयमा वैदेशिक रोजगारी नेपालको एउटा यथार्थ मात्र होइन, यो हाम्रो पहिचान र अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड बनिसकेको छ। हरेक दिन झन्डै १,६०० नेपाली युवाहरू त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा रातो र हरियो पासपोर्ट बोकेर लामबद्ध हुन्छन् । तर, के यो पलायनले साच्चै देशको विकास गरिरहेको छ कि यसले नयाँ समस्याहरू निम्त्याइरहेको छ?

यस एपिसोडमा हामी निम्न विषयहरूमा चर्चा गर्नेछौँ:

नेपालको तीनवटा लहर: खाडी र मलेसिया जाने श्रमिकहरू, 'ब्रेन ड्रेन' भई पश्चिम जाने विद्यार्थीहरू, र गाउँबाट सहर सर्ने आन्तरिक बसाइँसराइको प्रभाव ।
रेमिट्यान्स र 'डच डिजिज': १.४ ट्रिलियन रूपैयाँको रेमिट्यान्सले हाम्रो GDP को झन्डै ३३% सम्म हिस्सा ओगटेको छ। तर के यसले हामीलाई परनिर्भर त बनाइरहेको छैन?
रित्तिँदै गरेका गाउँहरू: पहाडी जिल्लाहरू कसरी 'भूत बंगला' (Ghost towns) मा परिणत हुँदैछन् र किन हाम्रा खेतबारी बाँझो रहन थालेका छन्?
सातवटा सैद्धान्तिक दृष्टिकोण: 'न्यु इकोनोमिक्स अफ लेबर माइग्रेसन' देखि 'ट्रान्सनेसनलिज्म' सम्मका सातवटा लेन्सबाट आप्रवासनलाई हेर्ने प्रयास ।
पूर्वाधारको विरोधाभास: गाउँमा बनेका सडकहरूले मान्छेलाई गाउँमै बस्न मद्दत गरिरहेका छन् कि विमानस्थल पुग्न अझ सजिलो बनाइदिएका छन्?
विश्वव्यापी अनुभवहरू: अफगानिस्तान, सोमालिया र श्रीलंकाका उदाहरणहरूबाट नेपालले के सिक्न सक्छ? र युरोपको आप्रवासन नीतिले नेपाललाई कसरी असर गर्छ?
आगामी बाटो: वैदेशिक रोजगारीलाई 'बाध्यता' बाट 'विकल्प' मा कसरी बदल्न सकिन्छ र फिर्ता आएकाहरूको सीपलाई कसरी राष्ट्र निर्माणमा लगाउन सकिन्छ?

एक कप चियाका साथ हाम्रा होस्टहरू असु र सारासँग यो रोचक कुराकानीमा सहभागी हुनुहोस् र बुझ्नुहोस् कि नेपालको भविष्य अब कुन बाटोतर्फ जाँदैछ ।

Support the show

Episode 2 : व्यावहारिक अर्थशास्त्र सम्बन्धमा रोचक छलफल

Sun, 21 Jun 2026 07:00:00 +0545

यस छलफलमा हामी परम्परागत अर्थशास्त्रभन्दा माथि उठेर एउटा रोचक र तुलनात्मक रूपमा नयाँ विषय-व्यवहारिक अर्थशास्त्र (Behavioral Economics) को क्षेत्रमा प्रवेश गर्दैछौं। परम्परागत अर्थशास्त्रले मानिसलाई सधैं नाफा र नोक्सानको सही हिसाब गर्ने, पूर्ण रूपमा तार्किक 'सुपरकम्प्युटर' जस्तो ठान्छ। तर, यथार्थमा मानिसहरू आवेगपूर्ण हुन्छन्, भावनामा बग्छन्, र कहिलेकाहीँ बेलुन देखेर पनि ध्यान भड्किने प्रकृतिका हुन्छन्।

हामी वास्तविक जीवनका उदाहरणहरू र केही प्रख्यात मनोवैज्ञानिक प्रयोगहरूको माध्यमबाट, मानिसको दिमाग र पैसाको यही अनौठो, अविवेकी तर अत्यन्तै चाखलाग्दो सम्बन्धलाई केलाउँछौं।

यस भागमा तपाईंले सिक्नुहुनेछ:

$१०० बाढ्ने खेल (Ultimatum Game): किन मानिसहरू 'फ्री' मा आएको पैसालाई पनि "अन्यायपूर्ण" लागेमा ठाडै अस्वीकार गर्छन्? हामी मानव विकासक्रम र समाजमा मिलेर बस्नुपर्ने आवश्यकताले हाम्रो गणितीय दिमागलाई कसरी पछाडि पार्छ भन्ने कुराको विश्लेषण गर्छौं।
सीमित तार्किकता (Bounded Rationality): किन हाम्रो दिमागले सधैं गहिरो अनुसन्धान गर्दैन? यसले उर्जा र समय बचाउनका लागि कसरी छोटो र सजिलो संकेतहरू (Shortcuts) प्रयोग गर्छ भन्ने कुरा बुझ्नुहोस्।
फ्रेमिङ इफेक्ट (Framing Effect): कुनै पनि जानकारी कसरी प्रस्तुत गरिन्छ (जस्तै: "७५% फ्याट-फ्री" वा "२५% फ्याट") भन्ने कुराले मात्रै हाम्रो निर्णयलाई कसरी पूर्ण रूपमा बदल्न सक्छ भन्ने कुराको खुलासा।
नज सिद्धान्त (Nudge Theory): कसरी मानिसलाई कुनै काम गर्न जबर्जस्ती नगरी वा प्रतिबन्ध नलगाईकन, वातावरणको डिजाइन अलिकति परिवर्तन गरेर सही निर्णय लिनका लागि हल्का धकेल्न सकिन्छ।
गुमाउने डर (Loss Aversion): मानव मनोविज्ञानको एउटा सबैभन्दा शक्तिशाली हतियार—रु १०० पाउँदा जति खुसी लाग्छ, रु १०० हराउँदा त्योभन्दा झण्डै दोब्बर बढी दुःख वा मानसिक पीडा किन हुन्छ?

अन्तमा, हामी यी सबै मनोवैज्ञानिक अवधारणा र अवचेतन मनका कमजोरीहरूलाई आजको कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) र बिग डेटाको युगमा कसरी प्रयोग (वा दुरुपयोग) हुन सक्छ भन्ने कुराको गम्भीर विश्लेषण गर्छौं। जब AI ले हाम्रा यी सबै व्यक्तिगत मनोवैज्ञानिक कमजोरीहरू ठ्याक्कै पत्ता लगाउँछ, तब हाम्रा निर्णयहरू कति हाम्रा आफ्नै स्वतन्त्र निर्णय रहनेछन्?

तपाईंको दिमाग र पैसाको यो अनौठो र कहिलेकाहीँ अव्यावहारिक तर अत्यन्तै गहिरो सम्बन्ध बुझ्नका लागि यो भाग अवश्य सुन्नुहोस्।

Support the show

Episode 1 : Nepal's Budget of 2026/27

Thu, 18 Jun 2026 20:00:00 +0545

This episode provides a deep dive into the Nepal Budget Speech for Fiscal Year 2026/27, a transformative roadmap presented by Finance Minister Dr. Swarnim Wagle. Focused on shifting the nation from political instability to a production-oriented economy, the budget outlines an ambitious plan to modernize the state, revitalize the private sector, and harness the "youth demographic dividend".

Key highlights of this fiscal strategy include:

Sovereign AI and Tech Hub Aspirations: In a bold move into the digital future, Nepal plans to establish its first 'Sovereign AI Compute Center' and leverage its abundant clean hydropower to provide high-value AI compute services. The government also aims to sell shares of Nepal Telecom to the public to fund the country's development as a 'Tech Hub'.
Comprehensive Economic and Tax Reform: To expand the middle class and provide business relief, the budget doubles the income tax exemption threshold for individuals and simplifies the customs duty structure. It also initiates the "Investment Express," a system designed to automate and simplify industrial registrations and profit repatriations.
Infrastructure through "Growth Poles and Quads": The budget introduces a regional development strategy focused on "Quads"—such as the Mid-Madhesh and Karnali quadrangles—to integrate agriculture, industry, and tourism. Major infrastructure commitments include the expansion of the East-West Highway, the completion of the Nagdhunga Tunnel Road, and the unbundling of the Nepal Electricity Authority into three specialized companies.
Agricultural and Industrial Revitalization: Agriculture is prioritized as a profit-making enterprise, with 40% incentive grants for commercial farmers and the establishment of a green urea fertilizer industry. The budget also allocates at least one percent of capital expenditure toward science, technology, and research.
Social Equity and Governance: Significant reforms include a net 21% increase in civil servant remuneration to drive performance, the expansion of universal health insurance to 90% of the population, and doubling the child nutrition allowance for Dalit children.

By targeting 7% economic growth and maintaining inflation within 6%, this budget aims to redefine the state’s role as a creator of opportunities, setting a five-year path toward a prosperous and well-governed Nepal.

Support the show